Free songs
Home / विचार / सुन्दर र सुरक्षित दाङ बनाउने  अभियान

सुन्दर र सुरक्षित दाङ बनाउने  अभियान

डिल्लीबहादुर रावत

हाम्रो  देश क्षे त्रफलमा सानो  छ । तर भौ गो लिक बनावटमा भएको  विविधताले  गर्दा मौ सममा पनि विविधता छ । जसले  गर्दा जै विक विविधताको  दृष्टिको णले  संसारकै  धनी दे शहरुमा पर्दछ । हाम्रो  दाङ उपत्यका संसारकै  ठूला–ठूला उपत्यकामध्ये  एक हो  । यो  जिल्ला पूर्व–पश्चिम फै लिएको  छ । समतल भूभाग र खहरे  खो लाहरु छन् । यहा खे तीको  लागि यो ग्य जमिन छ । तर दिनहु वस्ती बाक्लिदै  गइरहे को  छ । जसले  गर्दा वन क्षे त्र र पानीका मुहानहरुमा चाप बढिरहे को  छ । वस्ती कसरी विकास र व्यवस् िथत गनेर्  भन्ने  सो च सरकारस“ग छै न । यो जनाकारहरुको  आ“खामा पर्दै न । जसले  गर्दा अव्यवस् िथत बसो बास तीब्ररुपमा बढिरहे को  छ । यसले  चौ तर्फी संकट निम्त्याउने  निश्चित छ । जति–जति अव्यवस्थि त बसो वास बढ्दै  जान्छ त्यति–त्यति पर्यावरणीय समस् याहरु बढ्दै जा“दा अत्यावश्यक भौ तिक पूर्वाधारहरु (विद्युत, सडक, खाने पानी) पु¥याउन कठिन हुनजान्छ । यसतर्फ समयमै  सो च्नतिर हाम्रा ने ताहरु लागे को  दे खिदै न ।

अव्यवस् िथत बसो वासले  धे रै  कृषि जमिन बर्बाद बनाउ“छ भन्ने तिर कसै ले  सो चे को  दे खिदै न । दाङ ठूलो  उपत्यका त छ तर पानीको  स्रो त एकदमै  कम छ । समयमै  सो चे र कदम नचाल्ने  हो  भने  सिंचाई त परै  जाओ स खाने पानीको  समे त गम्भीर संकट निकट भविष्यमै  दे खा पनेर् छ । मानिसहरुमा तत्काल व्यक्तिगत लाभ खो ज्ने  प्रवृत्ति बढ्दै  गइरहे को  छ । व्यक्तिगत लाभ हुन्छ भने  पर्यावरणको  जुनसुकै  क्षे त्रको  विनाश गर्न पनि पछि पदैर् नन् । तीनवटै  सरकार त्यस् ता व्यक्तिहरुको  प्रभावमा सजिलै  पर्न सक्छन् । एकातिर आर्थिक चलखे लले  मानिसको  विवे कमा बिकोर्  लगाइदिन्छ भने  अकोर् तिर शक्तिका पुजारी बन्ने  प्रवृत्तिले  गर्दा वास् तविकतादे खि धे रै  टाढा हाम्रा यो जनाहरु पुग्छन् । हाम्रा क्रियाकलापहरु समयसापे क्ष बन्न सक्दै नन् ।

त्यसै ले  हरे क क्षे त्रको  बजे ट बालुवामा पानी हाले  जस् तो  हुन्छ । अहिले  स् थानीय सरकार छ । यसले  सो चे र यो जनाहरु बनाउनुपर्दछ । यदि सो च्न सके न भने  विकासले  गति लिन सक्दै न । बरु भ्रष्टाचार मौ लाएर जाने छ । हाम्रा शासक प्रशासकहरु कागजमा विश्वास गर्दछन् । किनभने  कागज मिलाए सबै  मिल्छ भन्ने  सो चस“ग काम गर्दछन् । अनुगमन नाम मात्रै को  हुन्छ अनि कसरी व्यवस् िथत र सुरक्षित दाङ बनाउन सकिएला ?

दाङ उपत्यका जनसंख्याको  बढ्दो  चापले  आफै मा संकटग्रस् त बन्दै  गएको  छ । चिन्तन र नीति नभएका हाम्रा ने ता र सरकारी काम कहिले  जाला घाम भन्ने  हाम्रो  कर्मचारीतन्त्रवाट दाङ वस् तीयो ग्य बन्न सक्ने  सम्भावना दे खिदै न । हामी दाङवासीमा पनि आफ्नो  बसो वास कसरी सुरक्षित बनाउने  भन्ने  चिन्ता पनि दे खिदै न । हामी सबै  आ–आफ्नो  स् वार्थ अनुकूल कुर्लन्छांै  । जसले  गर्दा बे थितिहरु बढ्दै छन् र दुबो  झै  मौ लाउ“दै छ । व्यक्तिगत लाभको  निम्ति पर्यावरणका कुरा गनेर्  प्रवृत्तिले  झन प्रदूषण गनेर् हरु हौ सिरहे का छन् । मनपरी तन्त्र गरिरहे का छन् । सरकार विकासका नाममा विनाश गर्न लागिपरे को  छ । एउटा उपत्यकामा कै यौ  सिमे न्ट जस्तो  चौ तर्फीरुपमा पर्यावरण प्रदूषण र विनाश गनेर्  उद्यो ग खो ल्नको  लागि इजाजत दिइरहे को  छ । २०–३० वर्षमै  सबै  खनिज पदार्थहरु रित्याउन लागिपरे को  छ । खनिज पदार्थ अहिले  सिध्याउनुपर्दछ भन्ने  मनसाय हाम्रो  सरकार र ने ताहरुमा छ । भावी पुस् ताको  लागि सो च्दै  नसो च्ने  चिन्तन बो के काहरुले  दाङलाई चौ तर्फी संकटमा पारिरहे का छन् । तै पनि हामी बो ल्दै नौ ं । हाम्रो  सम्पदा भावी पुस् तालाई पनि छो डिदिनुपर्दछ भने र आवाज उठाउन सक्दै नांै  भने  झन पर्यावरण संरक्षण हुनुपर्दछ भने र बो ल्ने  कुरै  ह“ुदै न । चुनढुङ्गा बन्न हजारांै  वर्ष लाग्छ । उद्यो ग खो ले र अहिले  सिध्याउने  हो  भने  दाङ प्राकृतिक स्रो तविहीन बन्न पुग्ने छ । अझ अचम्मको  कुरा गाउका बाटामा डो जर लगाउनुहु“दै न भन्ने  तर चुनढुङ्गा उत्खनन गर्न डो जर लगाउन पाउने  मात्रै  हो इन विस् फो टनसमे त गराउन पाउने  अधिकार छ भने र सिमे न्ट उद्यो गका मालिकहरु खुला रुपमा भन्ने  गर्दछन् । यसरी दाङको  पर्यावरण र विकासको  बारे मा उद्यो गपतिहरुलाई चिन्ता नहुनु त स् वाभाविकै  छ तर सरकार र नीति निर्माताहरु पनि उनीहरुकै  पक्षमा दे खिनु चाहि“ हाम्रो  लागि दुर्भाग्य छ ।

दाङमा खुले का सिमे न्ट उद्यो गबाट आउने  रकमको  ६० प्रतिशत भारततिर जान्छ हो ला । बा“की मात्र ने पालमा रहन्छ । दाङवासीले  पाउने  त प्रदूषण र चौ तर्फी विनाश मात्र हो  । सडकमा चाप बढे को  छ । सडक बर्बाद भइरहे को  छ । बने का विकासका पूर्वाधार मात्र बिग्रे का छन् । यो  त सामान्य विषय हो  । उद्यो गबाट निस् कने  कार्बनडाइअक्साइड, धुलो  र लिड (सिसा) जस् ता खतरनाक धातु र ग्या“सहरु दाङबासीले  पाउने  हो  । दमको  रो ग मात्र हो इन, फो क्सो दे खि रक्त क्यान्सर जस् ता रो ग निःशुल्क पाउने  छौ ं । तै पनि चुप छौ ं । मानव वस् तीबीच उद्यो ग खो ल्न दिएकै  छौ ं । यति मात्रै  कहा“ हो  र †  दाङ उपत्यकाको  पानीको  स्रो त भने कै  उत्तरतिरको  पहाड हो  । अझ भन्ने  हो  भने  चुनखानी नै  पानीको  स्रो त हो  भन्दा फरक पदैर् न । अब त्यही पहाड विस् फो टन गराइरहे को  छ । विस्फो टनबाट भूवनो टमा आउने  सानै  भए पनि कम्पनले  पानीको  स्रो त नष्ट गरिदिने छ । त्यहा“को  जै विक विविधता नष्ट हुने छ । समग्रमा भन्नुपर्दा सिमे न्ट उद्यो गले  दाङलाई मरुभूमि नै बनाउने छ । जै विक विविधता विनाश गनेर् छ । चकोर्  पर्यावरणीय प्रदूषण बढाउने  छ । दाङ र दाङवासीले  पाउने  यही हो  । अहिले  उद्यो ग नया“ छ । जतिजति पुरानो  हु“दै  जाने छ त्यति–त्यति ध्वनिलगायत सबै  प्रदूषण बढ्ने  छ ।

यति मात्रै  हो इन वायुमण्डलमा धुलै धुलो  हुने छ । हरितगृह ग्या“सहरु व्यापक उत्सर्जन हुने छ । त्यसबाट उत्पन्न हुने  दुष्परिणामहरु हामीले  भो ग्नुपनेर् छ । तै पनि मे ची महाकालीमा पनेर्  सिमे न्टको  मूल्य हामीले  तिर्नुपर्दछ । प्रदूषण हामी दाङवासीले  निःशुल्क पाउने  हाम्रो  खनिज पदार्थ रित्तिने  हाम्रा पानीका स्रो त सुक्ने  जै विक विविधता विनाश हुने  तर उत्पादित सिमे न्ट मे चीमहाकालीमा पनेर्  मूल्य हामी दाङवासीले  तिर्नुपनेर्  । पर्यावरण र जै विक विविधता संरक्षणमा उद्यो गले  कुनै  भूमिका निर्वाह गर्नु नपनेर्  तै पनि हामी चुप छांै  । बो ल्न सक्दै नांै , बरु हे र्दाहे दैर्  समस् यै  समस् याबाट गुज्रिन तयार छौ ं । कहा गयो  हाम्रो  विवे क ? प्राकृतिक नियमअनुसार प्राकृतिक स्रो तसाधनको  पहिलो  अधिकार स् थानीयको  हुन्छ भन्ने  छ तर हाम्रा स्रो तहरु उपयो ग गरे र सिमे न्ट निर्माण हुन्छ । तै  पनि मे ची र महाकालीकै  मूल्यमा दाङबासीले  सिमे न्ट किन्नुपनेर्  कस् तो  बिडम्बना हो  ?

साधारण हिसावले  पनि झापा र कञ्चनपुर सिमे न्ट लग्दा लाग्ने  ढुवानीको  मूल्य दाङमा बिक्री गर्दा लाग्दै न । त्यसै ले  ढुवानीको  रकम मात्रै  पनि कम गर्दा सिमे न्टको  मूल्य दाङमा कम पनेर्  थियो   हो ला । तर त्यो  पनि उद्यो गले  छुट दिएका छै नन् । हामी दाङवासी कति कमजो र छौ ं भन्ने  कुरा यसबाट पनि पुष्टि हुन्छ । हामीले  सशक्त र निरन्तर अभियान चलाउन सक्दै नांै  बीचै मा शिथिल हुन पुग्छ । यसै को  फाइदा उद्यो गले  उठाइरहे का छन् । एक पटक दाङ जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा दाङका उद्यो गपतिस“ग छलफल हुदा सिमे न्टको  मूल्य दाङको  लागि के ही घटाउने  सहमति भएको  थियो  । तर घटाइएन । यसरी उद्यो गहरुले  सहमति गनेर्  तर लागु नगनेर्  प्रवृत्तिले  उनीहरु दाङ बर्बाद किन नहो स् पै साका दाउमा मात्र भएको  दे खिन्छ । आफूले  कमाउने  दाङको  निम्ति के ही नगनेर्  । खानी सकियो  भने  छाडे र जाने  भन्ने  उनीहरुको  मनसाय प्रष्ट छ । हो इन भने  घना वस् तीको  बीचमा उद्यो ग स् थापना नै  गनेर्  थिएनन् । सिमे न्ट उद्यो गले  स्थानीय सरकारलाई के ही दिदै न भने  झन पर्यावरणमा निश्चित प्रतिशत रकम छुट्याएर काम गनेर्  त कुरै  हुदै न । तै पनि जिल्लाका अगुवा पार्टी ने तादे खि नागरिक समाज हामी वातावरण क्षे त्र र स् वास् थ्य क्षे त्रमा काम गनेर् स“ग संस् था पनि उठि बस्दै नौ ं ।

स्थानीयहरुको  बिरो ध बे लाबखत उठ्छ आफै  से लाउछ । यसो  हुनुमा विभिन्न कारणले  काम गरिरहे को  हुन्छ । प्रदूषण र विनाशलाई जिल्लाकै  समस् याकै  रुपबाट आन्दो लन उठान नहु“दासम्म स् थानीयस् तरबाट उठ्ने  विरो धका स् वरहरुको  औ चित्य रह“दै न । किनभने  उनीहरुले  त्यसलाई विभिन्न हतकण्डा अपनाएर सहजै  शिथिल पारिदिन्छन् । त्यसै ले  दाङ बचाउने  हो  भने  दाङलाई व्यवस् िथत गर्नुपनेर्  दे खिन्छ । सचे त दाङवासीहरु सुन्दर, सुरक्षित र हराभरा दाङ बनाउने  अभियानमा जुट्न ढिलाइ नगरांै  ।

Loading...

About युगबोध

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

Scroll To Top