Free songs
Home / अन्तर्वार्ता / मधुमेह धेरै रोगको घर हो

मधुमेह धेरै रोगको घर हो

 

डा. प्रकाश सुवेदी
कन्सल्टेन्ट फिजिसियन गोर्खा हस्पिटल घोराही

आज मधुमे ह दिवस, विभिन्न चे तनामूलक कार्यक्रम गरे र मनाइदै छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार ने पालमा १० लाख मानिसमा चिनीरो ग अर्थात मधुमेह  लागे को  छ भने  विश्वमा यो  संख्या ३५ करो ड रहे को  छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनले  सन् २०२५ सम्म यो  संख्या बढेर ४० करो ड पुग्ने  अनुमान गरे को  छ । ने पालमा शहरी क्षे त्रमा १८ दे खि २० प्रतिशत र ग्रामीण क्षे त्रमा दुईदे खि पाच प्रतिशत मान्छे 
मधुमेह का बिरामी छन् । मधुमेह यस् तो  रो ग हो  जसका कारणले  थुप्रै  प्रकारका समस्या उब्जिन्छ र हे लचे क्र्याइ भए ज्यानै  जाने  गरे को  छ । विश्व मधुमे ह दिवसका अवसरमा डा. प्रकाश सुवे दीसग मधुमे हका असर र बच्ने  उपायका विषयमा युगबो धकर्मी जे .एन.सागरले 
गर्नुभएको  कुराकानीको  सार संक्षे प यहा प्रस्तुत गरिएको  छ । –सम्पादक

मधुमे ह के  हो  ?

मधुमे ह अर्थात सुगर पनि भन्ने  गरिन्छ । हाम्रो  शरीरमा उत्पादन हुने  इन्सुलिन हमोर् नको  कमीको  कारणले  रगतमा चिनीको  मात्रा बढी भएको  अवस् था हो  । जसले  गर्दा शरीरका धे रै  ठाउमा असर पनेर्  हुन्छ । साधारणरुपले  हे र्दा रगतमा चिनीको  मात्रा बढ्नु मधुमे ह हो  । सामान्यतयाः मधुमे ह तीन प्रकारका हुन्छन् । प्रथम प्रकारको मधुमेह, दास्रो प्रकारको मधुमेह र तेस्रो प्रकारको मधुमेह । प्रथम प्रकारको मधुमेह भने को  चाहि“ शरीरमा इन्सुलिनको  उत्पादन ह“ुदै  नहुने  अवस्था हो  । जसलाई हामी इन्सुलिन औ षधि नै  दिन्छौ ं । यो  खासगरी कम उमे रका  मान्छे हरुलाई दे खिन्छ । तर अहिले  ठूलो  उमे रका मान्छे हरुलाई पनि दे खिन थाले को  छ । दोस्रो प्रकारको मधुमेह भने को  चाहि ४० वर्ष माथिका मान्छे हरुलाई दे खिने  गर्दछ प्रायः । जसमा जति इन्सुलिनको  मात्रा हुनुपनेर्  हो  त्यति नहुने  तर उत्पादन हुदै  नहुने  हो इन, अलि कम उत्पादन हुदा रगतमा चिनीको  मात्रा बढे को  हुन्छ । तेस्रो प्रकारको मधुमेह भनेको गर्भावस्थामै हुने रोग हो ।

इन्सुलिनको  कमी हुने  अवस् था कसरी आउछ ?

ठ्याक्कै  यसरी उत्पादन रो किन्छ इन्सुलिनको  भन्ने  छै न । तर अध्ययनहरुले  एउटा बंशाणुगत कारण, जीवनशै लीका कारण, मो टो पना र वातावरणीय हिसावले  इन्सुलिनको  उत्पादन रो किने  वा कम उत्पादन हुने  हुन्छ । सानो मा प्याङक्रियाजमा संक्रमण भयो  । कुनै  भाइरसले  आक्रमण ग¥यो  जसका कारणले  इन्सुलिन उत्पादन भएन । अकोर्  भने को  अटो  इम्युन अर्थात हाम्रो  शरीरमा रो गका बिरुद्ध लड्ने  से तो  को षिकाहरु छन् । बाहिरबाट आउने  किटाणुहरुलाई आक्रमण गर्छन् तर से तो  को षिकाले  कहिले काही आफनै  शरीरका अन्य को षलाई नचिने र आक्रमण गरे र मार्छ । जस् तो  इन्सुलिन आफ्नै  हो  भने र चिने न र ग्रन्थीमै  आक्रमण ग¥यो  भने  इन्सुलिन उत्पादन बन्द हुन्छ । तसर्थ यसकै  कारणले  इन्सुलिन उत्पादन बन्द हुन्छ भन्ने  कुरा भन्दा पनि आमरुपमा हे र्दा मो टो पना, जीवनशै ली आदिका कारणले  हुन्छ ।

कसरी लाग्छ ?

मुख्य कुरा खानपिन हो  । सा“झ पनि बिहान पनि भात खान्छौ ं । भातमा धे रै  भन्दा धे रै  कार्बाे हाइड्रे ट पाइन्छ । अकोर्  कुरा पहिले –पहिले  मानिसले  दिनभर कडा परिश्रम गथेर्  । अहिले  पनि गाउ“घरमा गरिन्छ । तर शहरी क्षे त्रमा कम परिश्रम गरिन्छ । दिनमा आधा घण्टा पनि हिडिदै न । खाना कावोर् हाइड्रे डयुक्त खाइन्छ । परिश्रम नगर्दा त्यो  कावोर् हाइड्रे डले  तौ ल बढाउछ । जसले  गर्दा मधुमे ह हुन्छ ।

सामान्यतयाः प्याङक्रियाज ग्रन्थीले  इन्सुलिन उत्पादन गर्छ । त्यसले  उत्पादन नगर्दा हमोर् नको  कमीले  मधुमे ह दे खिने  हो  । इन्सुलिनले  खानाबाट बने को  सुगरलाई रगतमार्फत शरीरका विभिन्न ठाउमा पु¥याउने  काम गर्छ । जब इन्सुलिन उत्पादन रो किन्छ खानाबाट बने को  सुगर रगतमै  थुप्रिन थाल्छ । बढ्दै  बढ्दै  गएर रो गकै  अवस्थामा पुग्छ । सामान्यतया हामीले  खाना खाएपछि बने को  ग्लूको जलाई इन्सुलिनले  शरीरका विभिन्न को षसम्म पु¥याउने  र बढी भए लिभर, मसल्समा स् टो र गर्छ । तर इन्सुलिन भएन भने  रगतमा सुगर बढ्दै  जान्छ शरीरका को षसम्म पुग्दै न । शक्तिजति रगतमा थिग्रिने  अनि मान्छे  भो को  भइरहने  अवस्थालाई हामी सुगर भन्छौ ं ।

कम उमे रका मान्छे मा पनि टाइप टू सुगर दे खिने  कारण खानपिन र जीवनशै ली नै  हो  उसो  भए ?

हो  । २५÷३० वर्षमा दे खिने  टाइप वान हो  । तर अहिले  ३०/३५ वर्षका उमे र समूहमा पनि टाइप टु दे खिन थाले को  छ । त्यो  भने को  खानपान, भद्दा जीवनशै ली, शारीरिक व्यायाम नहुनु र परिश्रम कम हुनु नै  हो  ।

लाग्नै  नदिन के  गर्नु¥यो  ?

तौ ल सन्तुलनमा ध्यान दिनुपर्छ । कावोर् हाइड्रे डयुक्त खाना भन्दा पनि अलि सन्तुलित खाना खानुप¥यो  । जस् तो  कावोर् हाइड्रे ड, प्रो टिन, मिनिरल्स्, भिटामिन, रे सादार खानाहरु, स् लादहरु धे रै  खानुप¥यो  । अकोर्  कुरा काम अनुसारको  खाना खानुप¥यो  । ज्यामी काम गर्दा ३५ सय चार हजार क्यालो री आवश्यक पर्छ । धे रै  खानुप¥यो  तर अफिसमा बस् ने  शारीरिक परिश्रम नै  नगरी काम गनेर्  मान्छे ले  धे रै  खा“दा बचे को  क्यालो रीले  तौ ल बढाउने  हुन्छ । त्यसै ले  जति काम गरिन्छ सो ही अनुसारको  खाना खानुपर्छ । त्यो  बाहे क दिनमा आधा घण्टा÷एक घण्टा हिड्ने , स् वीमिङ गनेर् , साइकिलिङ गनेर्  अर्थात पसिना निस् िकने  गरी के ही न के ही गनेर्  हो  भने  यस्तो  समस्याबाट जो गिन सकिन्छ । जे हो स् एक्टिभ लाइफस् टाइल बनाउन जरुरी छ । हामीलाई भन्नुहुन्छ धे रै  काम गर्छु । मर्निङ वाक गर्छु भने र तर सुगरको  समस्या आउछ । हिडे र मात्रै  हुदै न खलखली पसिना आउने गरी हिड्नुपर्छ ।

रो ग लागे को  कसरी थाहा पाउने  ?

यो  अलि गाह्रो  छ सजिलै  थाहा पाउन । किनभने  सुगरको  लक्षण सबै मा वा शुरुमै  दे खिदै न । मुख सुक्ने , तिर्खा लागिराख्ने , पिसाव छिन–छिनमा आउने , शरीर पुरै  थकाइको  महसुस हुने , आलस् य हुने , काम गर्न जागर नलाग्ने , कसै –कसै लाई लगातार टाउको  दुख्ने , आखा धमिलो  दे खिने  हुन्छ तर यो  सुगरको  मात्रा धे रै  भइसक्यो  भने  मात्रै  दे खिन्छ । धे रै जनाको  लक्षणबिना नै  सुगर भइसके को  हुन्छ । मे डिकल जा“चबाटै  थाहा हुन्छ । सामान्यतया खाली पे ट हुदा १२६ र खाना खादा १४० दे खि १९० सम्मलाई सुगर मानिदै न त्यो  भन्दा बढी भएको  अवस् था छ भने  त्यसलाई हामी सुगर भन्छौ ं । औ षधि चलाउछौ ं ।

सञ्चो  नहुने  रो ग भन्नुप¥यो  है न ?

हो  । अहिले सम्म यसलाई निर्मूल गर्न सकिएको  अवस् था छै न । तर यसलाई निर्मूल बनाउन सकिने तर्फ अध्ययन भइरहे को  बुझिएको  छ । सधै  औ षधि खाने  वा इन्सुलिन लगाउने  मात्रै  भएको  छ ।

रो ग एक, असर अने क देखिन्छ है न त ?

हो  । आखाको  ज्यो ति गुम्ने  समस् या सबै भन्दा धे रै  सुगरका कारणले  भएको  तथ्यांकले  दे खाएको  छ । त्यस् तै  किड्नी फे ल हुने  मुख्य कारण सुगर हो  । अकोर्  खतरा भने को  पक्षाघात पनि हो  ।

सुगरकै  कारण पक्षाघात हुने  सम्भावना धे रै  छ । यसै गरी हर्टअट्याक पनि सुगरकै  कारणले  धे रै  हुन्छ । त्यस् तै  नसा दुख्ने , हात खुट्टा झमझमाउने  यावत समस् या सुगरले  निम्त्याउने  गरे को  छ । तसर्थ यसको  रो कथाम गर्नुभन्दा हुनै  नदिनतर्फ बढी ध्यान दिनुपर्छ ।

रो गहरुको  घर भने  पनि भो  सुगरलाई ?

हो  । सुगरकै  कारणले  थुप्रै  समस् या दे खिएका छन् । सामान्य यसको  साइकिल हे ¥यौ ं भने  मानिसले  कावोर् हाइड्रे डयुक्त खाना खान्छ जसले  मो टो पना बढाउछ । मो टो पनाले  डायविटिज निम्त्याउछ र डायविटिजका कारण मृगौ ला फे ल, आखाको  दृष्टि गुम्ने , हर्टअट्याक हुने , प्रेसर, जो नी दुख्ने लगायतका थुप्रै  रो ग थपिदै  जान्छन् । यसर्थ सजग हुनुपर्छ । बे ला–बे लामा स्वास्थ्य परीक्षण गराउने  र शरीरलाई चलायमान बनाउन जरुरी छ ।

यति गर्दा पनि लागिहाले  के  गनेर्  ?

सुगर भइसक्यो  भने  तीनवटा कुरामा ध्यान दिनुपर्छ । खानपिनमा सन्तुलन मिलाउने  । शारीरिक व्यायाम र औ षधि उपचार गनेर्  कुरालाई ख्याल गर्नुपर्छ । औ षधिमा इन्सुलिन लिनुपनेर्  अवस् था भए इन्सुलिन लिने  र नियमित ट्यावले ट खानुपर्छ । अरु त जीवनशै लीलाई चलायमान बनाउने , खानपानमा ध्यान दिने  नै  हो  । त्यो  बाहे क डाक्टरको  सल्लाह अनुसार नियमित सुगर जाच गराउनुपर्छ । सुगरकै  कारणले  किड्नी, मुटु र आखामा असर परे को  छ कि ? नियमित चे क गराउनुपर्छ ।

सन्तुलित खाना भन्नाले  के  खाने  के  नखाने  ?

सुगर भइसके को  मान्छे ले  कावोर् हाइडे «डयुक्त खाना कम खानुप¥यो  । कसै ले  के  भन्नुहुन्छ भने  चामल छो डिसकें  मकै  मात्रै  खान्छु । रोटीमात्र खान्छु भन्नुहुन्छ त्यसको  कुनै  अर्थ छै न । जे सुकै  खानुस् गएर बन्ने  भने को  सुगर नै  हो  । चामल खानुस्, मकै  खानुस् वा रो टी खानुस् बन्ने  सुगर नै  हो  । तर गर्नु पनेर्  के  हो  भन्दा त्यसको  मात्रा कम गनेर्  हो  । कावोर्हाइड्रे डको  मात्रा कम गनेर्  हो  । तर प्रो टिन, स् लाद बढाउनुप¥यो  भने  चिल्लो  कम खानुप¥यो  । दूध से वन कम गर्नुप¥यो  ।

गुलियो  नखाने  तर फलफूल खाइहाले के ही असर गदैर्न र ?

मै ले  भनिहाले  हामीले  खाएको  खानाबाट ग्लूको ज बन्ने  हो  अर्थात सुगर बन्ने  हो  । चिनी खानु र फलफूल खानु उस् तै  त हो  नि । गुलियो  धे रै  भएर सुगर हुने  हो  । त्यसमा झन गुलियो  खाएपछि झन बढ्ने  हो  । तर मात्रा मिलाएर कहिले काहीं खान सकिन्छ, खानै  नमिल्ने  भन्ने  हो इन । सकभर गुलियो  बढाउने  वस् तु नखाएकै  राम्रो  हुन्छ । तर आलु, मिठाईजस्ता वस्तु खानै  हुदै न ।

समग्रमा मधुमे हबाट जो गिन आम पाठकहरुलाई यहाको  सुझाव के ही छ ?

सबै भन्दा रो ग लाग्नै  नदिनका लागि सजग हुनुप¥यो  । तौ ल, बढ्यो , के ही त्यस्तो  शंका लाग्यो  भने  सुगर जाच गरौ ं । अझ ४० भन्दा माथिकाले  त नियमित जाच गरौ ं । आजभो लि त जताततै  रगत परीक्षणको  काम भइहाल्छ । सुगर भएका मान्छे हरु फ्लो अपमा रहनुप¥यो  । मुख्य कुरा हुनै  नदिनका लागि खानपिन, भद्दा जीवनशै लीलाई बदल्नुप¥यो  । व्यायामलाई ध्यान दिनुप¥यो  र सबै  भन्दा तौल र मो टो पना घटनाउने तर्फ क्रियाशील गराउनुप¥यो  । यसतर्फ ध्यान दिन म सबै लाई आग्रह गर्न चाहन्छु ।

 

Loading...

About युगबोध

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

Scroll To Top