Free songs
Home / अन्तर्वार्ता / ‘नागरिक सरोकारका विषयमा वाच डगको भूमिकामा छौं’

‘नागरिक सरोकारका विषयमा वाच डगको भूमिकामा छौं’

 

 चन्द्रराज पन्त
नागरिक समाज दाङका संयोजक

०५९ सालमा राजनीतिक अधिकारका लागि गठित नागरिक समाज एउटा लुज फो रम हो  । जिल्लामा नागरिक से वाका सवालमा हुने  ढिलासुस् ती, अनियमितताका विषयमा आवाज उठाउने  काम अद्यापि गरिरहे को  नागरिक समाजले  पछिल्लो अवस् थामा जिल्लाको  विकासका विषयमा आफूलाई के न्द्रित गरे को  पाइन्छ । नागरिक अधिकारका हरे क सवालमा नागरिक समाजको  अहिले को  भूमिका के  हुन्छ त ? भन्ने  विषयमा युगबो धकर्मी जे .एन.सागरले  नागरिक समाज दाङका संयो जक चन्द्रराज पन्तसग गर्नुभएको  कुराकानीको  सारसंक्षे प यहा प्रस्तुत गरिएको  छ । –सम्पादक

नागरिक समाज के  हो  ?

यो  एउटा लुज फो रम हो  । यसको  काम भने को  सामाजिक विकृतिमाथि खबरदारी गनेर्  र सामाजिक गतिविधिको  वाच डगको  भूमिका निर्वाह गनेर्  हो  । समयसापे क्ष जनसरो कारका विषयमा खबरदारी गनेर्  काम हाम्रो  हो  । यसको  इतिहास आफ्नै  प्रकारको  छ । ०५९ असो ज १८ पछि तत्कालीन राजा ज्ञाने न्द्रले  शासन सत्ता आफ्नो  हातमा लिएपछि निरंकुशता हावी हु“दै  गएको  दे खियो  । त्यसमा दाङ अछुतो  रहे न । खासगरी दाङको  दै निक पत्रिका नया“ युगबो धमा प्रतिबन्ध लगायो  भने  एक मात्र रे डियो  स् वर्गद्वारीलाई एउटा क्यासे ट से न्टरको  रुपमा प्रसारण गनेर्  गरी हस् तक्षे प गरे  । यसरी पत्रिका र रे डियो मा हस् तक्षे प भएपछि जनताको  सूचनाको  अधिकार कुण्ठित भएको  महसुस गरे र सचे त नागरिकको  भे ला गरे र राजनीतिक विषय भएकाले  उनीहरुलाई जागरुक बनाउन हामीले  सक्रियता जनाएका हौ ं ।

त्यस्तै  तत्कालीन जनयुद्धको  बे ला दाङलगायत राप्तीका विभिन्न जिल्लामा क्षति पुगे को  अवस् था थियो  । हामीले  कम्तिमा दाङमा मानवीय र भौ तिक क्षति कम गर्नुस् भने र माओ वादीलाई आग्रह गरे का थियौ ं र उहा“हरुले  हाम्रो  आग्रहलाई पालना पनि गर्नुभएको  थियो  । तर प्रशासनले  उल्टै  हामीलाई शंकाको  घे रामा राखे को  थियो  । ०६२÷६३ को  आन्दो लनमा पनि नागरिक समाजको  भूमिका रह्यो  । ०६३ बै शाख १० गते  घो राहीमा विशाल प्रदर्शन गरे का थियौ ं । जसले  राष्ट्रिय अन्तर्राष्ट्रियस् तरमै  ध्यानाकर्षण गरे को  थियो  । त्यसै ले  हामीले  यो  या त्यो  भन्दा पनि समयसापे क्ष सरो कारका विषयमा खबरदारी गनेर्  काम गछौर् ं ।

राजनीतिक अधिकारका लागि गठन भएको  संस् थाले  अहिले  के  गरिरहे को  छ त ?

हो  अहिले  पनि हामी निरन्तर सक्रिय छांै  नै  । माओ वादी सक्रिय राजनीतिमा आइसके  पनि दाङमा थुप्रै  समस् याहरु दे खिए । दाङमा सहज वातावरण बनाउन पहिलो  संविधानसभा हो स् या दो स्रो  समन्वयकारी भूमिका निर्वाह गरे कै  हौ ं । त्यसपछि जिल्लामा क्रियाशील दलहरुबीचको  वै मनष्यता र सरकारी कार्यालयमा
हुने  अप्ठे रा परिस् िथतिलाई सहज गर्न हामीले  भूमिका निर्वाह गरे का छौ ं । बीचमा हामी अहिलकति सुस् त भएका हौ ं । किनभने  स् थानीय निकायको  निर्वाचन भइसक्यो , प्रदे श र के न्द्रको  निर्वाचन पनि भयो  र लामो  समयसम्मको  जनप्रतिनिधिविहीन अवस्था करिव अन्त्य भइसके पछि नागरिक समाजको  भूमिका
कम गर्नु स्वाभाविक पनि हो  । जनप्रतिनिधि नहुदा नागरिक समाजले  बरदारी गनेर्  कुरालाई मध्यनजगर गदैर्  हामी जुर्मुराएका पनि थियौ ं तर जनप्रतिनिधि आइसके पछि हामी चुप लागे कै  हो  । किनभने  जनताका आफ्ना प्रतिनिधि आइसके पछि फे रि नागरिक समाजको  नाममा हामी बो ल्नु त्यति अर्थ हुदै न भन्ने  हामीलाई लागे को  थियो  । अहिले  पनि हामीलाई विश्वास छ कि जनप्रतिनिधि जनताका समस्याप्रति गम्भीर हुनुुहुन्छ नै   । कतै  समस्या भए हामी सजग गराउने  काम गरिरहन्छौ ं । जस्तो  दाङका खो ला, पुल र सडकको  समस्याबारे  निरन्तर सजग गराउने , दबाब दिने  काम गरिरहे का छौ ं ।

त्यसै गरी राप्ती स् वास् थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान, राप्ती उपक्षे त्रीय अस्पतालको  से वाबारे  पनि हामीले  खबरदारी गरिरहे का छौ ं । तर अहिले  हामी नया व्यवस् थामा प्रवे श गरे का छौ ं । नया घर प्रवे श गर्दाको  अलमल जस् तै  अहिले  हाम्रा जनप्रतिनिधिहरुलाई पनि त्यस् तै  भइरहे को  महसुस हामीले  गरे का छौ ं । तर पनि हामीले  घचघच्याउने  काम निरन्तर गनेर् छौ ं । त्यस् तै  दाङमै  रहे को  ने पाल संस्कृत विश्वविद्यालयका विविध समस् याप्रति पनि हामी चासो का साथ लागिरहे का छौ ं ।

त्यस्तै  भदौ  १ गते दे खि नया कानून आएको  छ । त्यसमा सञ्चारकर्मी, डाक्टरहरुका विषयमा पनि हामीले  सम्बन्धित निकायमा दबाव सिर्जना गनेर्  काम गरिरहे का छौ ं ।

दबाबका कुरा गर्दा सडक र पुलका लागि दबाब दिनुभयो  तर उस् तै  समस् या छ नि त ?

दे शमा तीनवटै  तहका निर्वाचन सकिएपछि हामीलाई के  लाग्या थियो  भने  सबै  समस् याको  समाधान हुन्छन् भन्ने  थियो  । तर अहिले  पनि राजनीतिक संक्रमणमा हामी गुज्रिरहे का छौ ं । यो  बीचमा राजनीतिक संक्रमणकाल अझै  पनि दे खिन्छ । राजनीतिक स् वच्छन्दता अहिले  पनि छ । कसै ले  कसै लाई टे नेर्  अवस् थाको  विकास अझै  भएको  दे खिदै न । सडक विभागकै  कुरा गर्दा एक वर्षमा दुई तीनजना हाकिम फे रिए । हामीले  यहा“को  समस् याबारे  बुझाउदा बुझाउदै  सरुवा हुने  समस् या अहिले  पनि छ । यसले  स् वाभाविकरुपमा समस् या ल्याइरहे को  छ । तर पनि नागरिक समाज वा पत्रकार नबो ले को  भए हाम्रा प्रतिनिधिले  चासो  नदिएको  भए अहिले को  जुन सडकको  अवस्था छ त्यति पनि हुने  थिएन कि ? भन्ने  मलाई लाग्छ । हामी बो ले र, दबाब दिएर भयो  भन्ने  अन्तिम नतिजा त आइसके को  छै न । अबको  के ही महिनामा त्यसको  सुखद परिणाम आउछ । चाहे  सडक हो स् चाहे  पुल वा ने पाल संस्कृत विश्वविद्यालय र स् वास् थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानको  हो स् सुखद परिणाम आउछ भन्ने मा नागरिक समाज छ ।

दबाब नपुगे को  हो  कि ?

हो इन, दबाब असाध्यै  पुगे को  छ । हामीले  सडक विभागकै  गे टमा एक वर्ष अघि धर्ना दिएका थियौ ं । त्यहा“को  प्रमुखले  माथि फलो अफ गर्नुभयो  र यहॉ‘“सम्मको  काम भएको  छ । राजनीतिक संक्रमणले  गर्दा मान्छे  फे रिने  र यहा“का ठे के दारले  पनि विभिन्न ने ताहरुलाई पकड्ने  र ने ताहरुले  पनि त्यसको  संरक्षण गनेर्  भएकाले  समस् या दे खिएको  हो  । त्यसै ले  चाहे  स् थानीय सरकार हो स् चाहे  के न्द्रीय वा प्रदे श सरकार हो स् अहिले  मजबुत सरकार बने को  छ । यसको  प्रभाव अब सकारात्मक आउ“छ र दबाब पनि पर्याप्त नै  पुगे को  छ ।

नागरिक दबाब पनि राजनीतिक प्रतिशो धपूर्ण छ भन्ने  आरो प छ नि ?

त्यसो  हो इन । कसै को  क्षमता कम भएर, आफै  असक्षम भएर यो  कुरा भन्छ भने  मे रो  भन्नु के ही छै न । म संयो जक हु“ र नागरिक समाजमा १५ सदस् यीय समिति छ । कसै ले  पनि राजनीतिक झो ला बो के को  छन् भने  त मै ले  जिम्मे वारी लिनै पर्छ तर त्यस् तो  कतै  छै न र हु“दै न पनि । हो इन भने  आ–आफना राजनीतिक विचार सबै का छन् तर व्यवहारमा छै न । यदि यस् तो  कतै  आरो प छ भने  बौ द्धिक क्षमता कम भएका मान्छे ले  गरे को  पूर्वाग्रही विचार हो  । हो इन भने  कहँ“ कुन ठाउ“मा राजनीतिक प्रतिशो ध सा“धिएको  छ दे खाउन चुनौ ती दिन चाहन्छु ।

दाङमा दे खिएको  क्षे त्रीयताको  भावनालाई एकतृत गर्न सकिदै न ?

नागरिक समाजको  धारणा स्पष्ट छ । हामी कुनै  ठाउ“ विशे षको  पक्षधर हो इनौ ं । त्यसै ले  त जतिबे ला जे  समस् या पर्छ नागरिकको  अधिकारका लागि आवाज उठाउने  काम गछौर् ं । नागरिकको  हितको  विषय हाम्रो  प्राथमिकतामा पर्छ । घो राहीका मान्छे ले  कहिले  पनि जे  चिज पनि घो राहीमा हुनुपर्छ भने को  छै न । अथवा लमही वा तुलसीपुरमा हुन लागे का काम हो इन घो राहीमा हुनुपर्छ भने र लागे को  अवस् था छै न । अस्पतालको  विषयमा पनि तुलसीपुरमा अञ्चलस् तरीय अस् पताल हुनुपर्छ भन्नुभयो  । त्यो  जायज माग थियो  । सो ही अनुसारको  काम भयो  र यहा“को  जिल्लाको  संरचनालाई के  गनेर्  भन्ने  सवालमा हामीले  यसको  स् तरउन्नति गरौ ं भन्ने  माग राख्यौ ं त्यही भयो  ।

साझा दाङको  भावना विकास त भएन नि ?

साझा दाङको  विकास गर्न एउटै  सूत्र छ । कुनै  पनि विषयको  आवश्यकता र उपयुक्तताको  विषयमा सबै  गम्भीर भएर लाग्नु भन्दा अकोर्  उपाय छै न । किनभने  हामी यो  या त्यो  भन्दा दाङमै  नरहने  अवस्था आउनसक्छ । त्यसमा राजनीतिक ने तृत्व अझ बढी सजग हुनुपर्छ ।

एकै  ठाउमा बसे र कुरा गनेर्  वातावरण नागरिक समाजले  गर्छ त ?

ठीकै  छ । समग्र दाङको  विकासका लागि साझा धारणा बनाउन हामीले  प्रयत्न गछौर् ं । मलाई लाग्छ यस् तो  गर्न सकियो  भने  यो , त्यो  भन्दा पनि दाङ बन्छ । यसतर्फ नागरिक समाजले  पहल गर्छ ।

नागरिक समाजले  अब के  गर्छ ?

ने पाल संस् कृत विश्वविद्यालयलाई दाङको  गौ रव र राष्ट्रकै  गौ रवका रुपमा विकास र सञ्चालन गनेर् तर्फ
सबै को  ध्यानाकर्षण गराउने  काम हामीले  गनेर् छौ ं । यसै गरी अस्पताल, बाटो , पुलका विषयमा हामी निरन्तर लाग्ने छौ ं । अरु समयसापे क्ष आउने  नागरिकका समस्यालाई सरो कारवालासमक्ष पु¥याउन सधै  तत्पर भएर लाग्ने छौ ं । मलाई के  लाग्छ भने  वर्ष दिन भइसके को  छ स् थानीय तहका जनप्रतिनिधि
आएको , उहा“हरुले  जनताको  हितमा काम गर्नुहुने छ भन्ने  विश्वास हामीलाई छ । त्यसमा नागरिक समाजको  सधै ं सकारात्मक भूमिका हुन्छ ।

जनताको  ढाड से किने  गरी कर बढाउ“दा पनि नागरिक समाज बोलेको खै त ?

अर्थमन्त्री र प्रधानमन्त्रीसमे तको  कुरा आइसके को  छ कि कतै  त्यस् तो  जनतालाई मार पानेर्  काम भएको  भए सच्याइने छ भने र । पर्याप्त गृहकार्य नगरे र यस् ता निर्णयहरु कतै  भएका छन् भने  सुधार गर्नुपर्छ । राजनीतिक लिडरहरुको  कुरा आइसके को  अवस्थामा अविश्वास गरिहाल्नुपनेर्  कारण पनि छै न । नया आवको  कर तिनेर्  बे ला बल्ल शुरु ह“ुदै छ । तर अहिले सम्म त्यस्तो  धे रै  कर बढे को  भन्ने  जानकारीमा आएको  छै न । साइकल, कुखुरालगायतको  कर लियो  भन्ने  कुरा सुनिन्छ तर यसमा अलिकति बढी हल्ला भयो  कि भन्ने  मलाई लाग्छ । हामीले  पनि शुरुमा यहा“का जनप्रतिनिधिहरुसग पटक–पटक भने का छौ ं कि तपाइले  कर नबढाउनुस् । करको  दायरा बढाउनुस् भने कै  हौ ं । तसर्थ जति हल्ला आएको  छ त्यति त हो इन कि ? कतै  त्यस्तो  भएको  भए परिपक्व ने तृत्व छ त्यसलाई सच्याउने  काम गर्नुहुने छ र गनैर् पर्छ भन्ने  नागरिक समाजको  माग छ । गरिएन भने  हिजो  उहाहरुको  पक्षमा रहे का जनता विपक्षमा उत्रिन बाध्य हुने छन् । त्यो  बे ला नागरिक समाजले  पनि दबाबमूलक कार्यक्रम गर्न बाध्य हुने छ । मलाई लाग्छ त्यस् तो  दिन नआउला ।

Loading...

About युगबोध

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

Scroll To Top