Free songs
Home / विचार / चीनको  आर्कटिक क्षेत्र विकास गनेर्  योजना

चीनको  आर्कटिक क्षेत्र विकास गनेर्  योजना

 

एलएन सुवेदी

चीनले  आफ्नो  अत्यन्तै  महत्वाकांक्षी परियो जना ‘वन बे ल्ट वन रो ड’ ओ बो रको  बिस् तार गदैर्  यसलाई आर्कटिक महासागरसग जो ड्ने  निर्णय लिएको  छ । यस परियो जनालाई लिएर चीन कत्तिको  गम्भीर र उत्साही छ भन्ने  कुरा यस कुराबाट अनुमान लगाउन सकिन्छ कि यसका निम्ति चीनले  बकाइदा एउटा श्वे तपत्र नै  जारी गरे को  छ– ‘आर्कटिकका लागि चीनको  नीति’ शीर्षकको  नौहजार शब्दको  यो  श्वे तपत्र यस् तो  सममयमा प्रकाशमा ल्याइएको  छ जतिबे ला भारतले  दक्षिण चीन सागरको  विषयमा ‘आशियान’ दे शका माध्यमबाट चीनलाई घे नेर्  यो जना बनाइरहे को   थियो   ।

यस क्रममा जतिबे ला २६ जनवरीका दिन भारत दिल्लीमा आशियान दे शहरुका प्रमुखस“ग सामुद्रिक सुरक्षासम्बन्धी सम्झौ ता वार्ता गनेर्  धूनमा लागे को  थियो  ठीक त्यही बे ला चीनले  यो  आश्चर्यचकित तुल्याउने  किसिमको  खुलासा ग¥यो  । त्यो  श्वे तपत्रमा के  भनिएको  छ भने  चीन भौ गो लिक हिसाबले  आर्कटिक नजिकै को  दे श हो  । यस हिसाबले  आर्कटिकको  प्राकृतिक स् िथति र त्यहा आइरहे का परिवर्तनबाट चीनको  जलवायु तथा त्यसको  पर्यावरण पनि प्रभावित हुन्छ । चीनको  मान्यता के  छ भने  उसको  कृषि, वन, मत्स् य पालन उद्यो ग आदिसग जो डिएका हितहरु आर्कटिक क्षे त्रस“ग पनि जो डिएका छन् । त्यसै ले  यो  सागर क्षे त्रलाई विकसित तुल्याउनु ब्यापारिक दृष्टिले  पनि चीनका लागि आवश्यक छ ।

यद्यपि चीन आर्कटिक क्षे त्रमा पनेर्  दे श हो इन, यति हु“दाह“ुदै  पनि चीन यो  उत्तरी ध्रुवीय क्षे त्रमा सधै जसो  सक्रिय रहदै  आएको  छ । सन् २०१३ मा जति बे ला चीन आर्कटिक परिषदको  पर्यवे क्षक सदस् य बन्यो , त्यही बे ला यो  कुराको  अनुमान गरिन थाले को  थियो  कि ढिलो –चाडो  चीनले  यहा आफ्नो  प्रभाव बढाउने  प्रयत्न गनेर् छ । आर्कटिक परिषद आर्कटिक क्षे त्रमा पनेर्  दे शहरुको  संस् था हो  । यसमा क्यानाडा, डे नर्माक, नवेर् , रुस, स् वीडे न र अमे रिका सामे ल छन् ।

यो  दुर्गम जलीय क्षे त्रमा चीनको  चाखको  अकोर्  कारण उसको  रुसस“ग चलिरहे को  प्राकृतिक ग्या“स परियो जना पनि हो  । यस परियो जनाअन्तर्गत रुसले  चीनलाई वषैर् पिच्छे  ४० लाख टन प्राकृतिक ग्या“सको  आपूर्ति गर्दछ । चीन वास् तवमा यस क्षे त्रमा पाइने  प्राकृतिक ग्या“स र ते लप्रति आकर्षित रहे को  दे खिन्छ । हुन पनि श्वे तपत्रमा यस कुरालाई औ ंल्याइएको  छ र भनिएको  छ– चीन के वल ते ल, ग्या“स, खनिज पदार्थ, माछा र अन्य यस् तै  संसाधनहरु साध्ने  इच्छा राख्छ । साथै  उसको  के  भनाइ पनि छ भने  उसले  यी सबै  कुरा आर्कटिक दे शहरुस“ग मिले र उनीहरुको  सहयो गको  माध्यमबाट नै  गनेर् छ । कालान्तरमा चीनको  जुन नीति रहे को  छ त्यसप्रति भने  आर्कटिक दे शहरुको  मनमा चिसो  पसे को  पनि एकथरीले  विश्ले षण गनेर्  गरे का छन् । हालै का वर्षहरुमा चीनले  नया“ अन्तर्राष्ट्रिय सामुद्रिक मार्गहरु र बन्दरगाहहरुलाई लिएर जस् तो  किसिमले  गतिविधि गदैर्  आएको  छ त्यसलाई हे नेर्  र विश्ले षण गनेर्  एकथरि आर्कटिक दे शहरुले  सन्दे ह गरे को  पनि दे खिन्छ ।

यो  आर्कटिक क्षे त्र पृथ्वीको  उत्तरी धु्रव र त्यस वरिपरिको  क्षे त्र हो  । जस् तो  किसिमले  दक्षिणी ध्रुवस“ग टा“सिएको  क्षे त्रलाई अण्टार्टिक भनिन्छ त्यसरी नै  उत्तर ध्रुवको  क्षे त्रलाई आर्कटिक भन्ने  गरिन्छ । संयुक्त राज्य अमे रिका, रुस, क्यानाडा, ग्रीनल्याण्ड, आइसल्याण्ड, नवेर् , स् वीडे न र फिनल्याण्डको  क्षे त्र यस महासागरीय क्षे त्रमा आउ“छन् । आर्कटिक विशाल बर्पmले  ढाकिएको  महासागर हो  । जलवायु परिवर्तनका कारण हालै का वर्षहरुमा समुद्रमा वाफको  मात्रामा कमी आएको  कुरा प्रकाशमा आएको  छ । त्यसको  कारणले  आर्कटिक क्षे त्रमा सामुद्रिक जहाज आवागमनको  नया“ बाटो को  सम्भावना दे खिन थाले को  छ । चीनले  यस बाटो लाई जहाजहरु आउने –जाने  गरी विकसित गर्ने  चाहना राखे को  छ ।

यो  आर्कटिक विषय आर्कटिक क्षे त्रभन्दा बाहिरका दे शहरु र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको  समग्र हितहरुस“ग जो डिएको  छ, जसको  विश्वब्यापी महत्व र प्रभाव रहे को  छ । चीनले  यस क्षे त्रलाई यस् तो  किसिमले  विकसित गर्न चाहे को  दे खिन्छ कि त्यसको  उपयो ग ब्यापारिक आवागनमका लागि गर्न सकियो स् । त्यसै ले  पनि चीनले  यसको  नाम नै  ‘पो लर सिल्क रो ड’ राखिदिएको  छ । यस यो जनाद्वारा चीन उत्तरी ध्रुवको  वरिपरि एउटा सामुद्रिक मार्ग तयार गर्न चाहन्छ जसबाट उसलाई एउटा नयँ“ बाटो  तथा सरल ब्यापारिक मार्ग उपलब्ध हुन सको स् । वास् तवमा यो  यो जना चीनको  ‘वन बे ल्ट वन रो ड’ परियो जनाकै  एउटा महत्वपूर्ण हिस् सा हो  । यदि चीन यसलाई सफल पार्न सक्षम भयो  भने  चीन के वल दुर्गम महासागरमा सामुद्रीक मार्ग बनाउन इच्छा जाहे र गनेर्  पहिलो  एशियाली दे श मात्रै  हुने छै न अझ अगाडि बढे र उत्तरी अमे रिका, पूर्वी एशिया र पश्चिमा युरो पका तीन ठूला आर्थिक ध्रुवहरुलाई जो ड्नमा पनि सफल दे शको  रुपमा खडा हुने छ । चीनका अनुसार यो  सामुद्रिक मार्गको  निर्माणबाट उसलाई आफ्ना ब्यापारिक समझदारीहरुका साथै  ब्यापारमा लाग्ने  समय र लागत पनि बचत हुने छ ।

चीन राज्य परिषदको  सूचना कार्यालयद्वारा जारी गरिएको  यो  महत्वपूर्ण रणनीतिक उद्दे श्यको  श्वे तपत्रलाई चारवटा बे ग्ला बे ग्लै  शीर्षक– आर्कटिक परिस् िथति र परिवर्तन, चीन र आर्कटिकको  सम्वन्ध, चीनको  आर्कटिक नीति र मूल सिद्धान्त तथा आर्कटिक मामिलामा चीनको  सहभागिताको  पक्ष जस् ता विषयमा विभाजित गरिएको  छ । यो  श्वे तपत्रमा आर्थिक भूमण्डलीकरण र क्षे त्रीय एकीकरणको  विकासका बीचको  रणनीति, अर्थब्यवस् था, बिज्ञान तथा प्रविधि, पर्यावरण, सामुद्रिक जहाज र संसाधनमा आर्कटिकको  मूल्य आदि उल्ले खनीय विषयहरुको  पनि विशे ष चर्चा गरिएको  छ ।

यस श्वे तपत्रमा भनिएको  छ कि चीन आर्कटिकलाई विकसित गर्नमा सकारात्मक यो गदान दिन चाहन्छ । यसका लागि चीन आफ्नो  प्रविधिसम्बन्धी ज्ञान र अनुभवका साथै  आर्थिक सहयो ग गर्न पनि इच्छुक र तत्पर रहे को  छ । त्यस श्वे तपत्रमा आर्कटिकको  सुरक्षा, यसको  उपयो ग तथा राखनधरनमा चीनको  यो गदानको  कुरा पनि स् पष्ट र खुलस् तस“ग भनिएको  छ । वस् तुतः चीनको  यस यो जनाको  उद्दे श्य चीनलाई युरो प तथा मध्यपूर्व समे त ती सबै  दे शहरुस“ग जो ड्ने  कुरा सन्निहीत छ जुन दे शहरुस“ग चीनको  आज कारो वारी सम्वन्ध रहे को  छ र भो लिका दिनमा अझ बिस् तार हुने  सम्भावना रहे को  छ । हुन पनि चीनको  यस नीतिलाई चीनका राष्ट्रपति शी जिनपिङ्गको  त्यस नीतिस“ग जो डे र हे रिन्छ जसको  उद्दे श्य चीनलाई एउटा यस् तो  आर्थिक महाशक्तिको  रुपमा स् थापित गर्नु हो , जहा“बाट उसले  बा“की विश्वको  ने तृत्व गनेर्  भूमिका निर्वाह गर्न सको स् । एउटा अनुमानका अनुसार यदि यो  मार्गको  निर्माण चीनले  सफलताकासाथ सम्पन्न गर्दछ भने  पानामा च्यानलमाथिको  चीनको  निर्भरता त्यसपछि धे रै  नै  कम भएर जाने छ ।

यो  आर्कटिक क्षे त्रमा चीनका अतिरिक्त रुसले पनि आफ्नो  सक्रिय भूमिका निर्वाह गरिरहे को  छ । रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले  आर्कटिकमा गएको  डिसे म्बर महिनामा एउटा ‘प्लाण्ट’ को  उद्घाटन गरे का थिए । जसबाट स् पे नका दूरदराजका स् थानहरुमा ग्या“सको  निर्यात गर्न सकिने छ । गएको  वर्षको  आखिरमा रुसी सरकारले  ‘आइसवर्ग परियो जना’को  पनि उद्घाटन गरे को  थियो  । रुस यसको  माध्यमबाट आर्कटिक महासागरमा एउटा ‘हाइड्रो कार्बन क्षे त्र’ पनि विकसित गर्न चाहन्छ । थप के  पनि भनिदै छ भने  चीनको  ‘पो लर सिल्क रो ड’ आइडिया मूलरुपले  रुसकै  हो  र दुबै  दे श यसमा मिले र महिनौ ंदे खि काम गदैर्  आएका छन् । स् िथति जे  जस् तो  हो स् के  निश्चित जस् तै  छ भने  चीनको  बढ्दो  भूमिकाको  विस् तार यसबाट पनि अझ प्रष्ट दे खिएको  छ । रुस जत्तिको  महाशक्तिस“ग आफ्नो  महत्वाकांक्षी नीति चीनले  आर्कटिक क्षे त्रमा के  कस् तो  किसिमले  प्रकट गनेर्  हो  यो  त अहिले  भविष्यकै  गर्भमा छ । चीनको  यो  श्वे तपत्रका बारे मा अमे रिकालगायत अन्य विश्वका तटीय दे शहरुको  मौ नताले  पनि भारत जस् ता दे शहरुलाई खले को  दे खिदै छ ।

Loading...

About युगबोध

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

Scroll To Top