Free songs
Home / विचार / समाजवाद उन्मुख समृद्ध राष्ट्र निर्माणको  बाटो 

समाजवाद उन्मुख समृद्ध राष्ट्र निर्माणको  बाटो 

घनश्याम पाण्डे

(१) पृष्ठभूमि ः
ने पाल यतिबे ला पुरानो  के न्द्रिकृत एकात्मक शासन व्यवस् थाबाट नया“ संघीय लो कतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक समाजवाद उन्मुख राष्ट्रका रुपमा रुपान्तरित भएको  छ । ने पालको  संविधानले  समाजवाद उन्मुख संघीय लो कतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक शासन व्यवस् था भएको  समावे शी राष्ट्रका रुपमा ने पालको  परिचय स् थापित गरे को  छ । यसै  संविधानअनुसार स् थानीय तहको  निर्वाचन सम्पन्न भएर संघीय प्रतिनिधिसभा र प्रान्तीय प्रदे शसभाको  निर्वाचन हु“दै छ । यो  निर्वाचनको  सफलतास“गै  के न्द्र र प्रदे शमा नया“ सरकार गठन र नया“ राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपति चुनाव भएपछि मूलतः सङ्क्रमणकालीन शासन व्यवस् थाको  अन्त्य हुने छ र ने पाल राष्ट्रले  नया“ खुड्किलो मा प्रवे श गर्दै  समृद्ध, आत्मनिर्भर, समुन्नत र स् वाभिमानी राष्ट्र निर्माणको  बाटो मा अगाडि बढ्ने छ । ने पाली जनताले  सदियौ ंदे खि दे खे को  सपनाले  अन्ततः मूर्तरुप लिने छ ।
हामी यतिबे ला शासकीय संक्रमणकालको  अन्तिम चरणमा पाइला टे के का छौ ं । ने पाली समाजले  आर्थिक, सामाजिक, सांस् कृतिक र वातावरणीय संक्रमणकालीन व्यवस् थाको  चरण पार गर्न अझै  समय पर्खनुपनेर्  जस् तो  दे खिन्छ । ने पालको  संविधानको  मूल सार समाजवाद उन्मुख राष्ट्र निर्माण गनेर्  उल्ले ख भएबाट ने पाल आगामी दिनमा कुनै  न कुनै  प्रकारले  समुन्नत समाजवादी राष्ट्र बन्ने  कुराको  सुनिश्चितता गर्दछ । समाजवाद उन्मुख ने पालको  स् थानीय तह, प्रान्तीय तह र संघीय तहमा आर्थिक, सामाजिक, वातावरणीय विकास र प्राकृतिक स्रो त व्यवस् थापनसम्बन्धी नीति कस् तो  हुने  भन्ने  कुरामा प्रष्ट भएको  पाइ“दै न । यसै  सन्दर्भमा यस नीतिपत्रमा समाजवाद उन्मुख राष्ट्र निर्माणका लागि प्राकृतिक स्रो त (जल, जंगल, जमिन) को  दिगो  व्यवस् थापन लगायतको  विषयमा कस् तो  सिद्धान्त र नीति अपनाउनुपर्दछ भनी चर्चा गरिएको  छ । यस नीतिपत्रका आधारमा तिनै  तह स् थानीय, प्रान्तीय र संघीय सरकार तथा सभामा यससम्बन्धी नीतिगत बहस पै रवीमा मद्दत पुग्ने  विश्वास लिइएको  छ ।
(२) समाजवाद उन्मुख राष्ट्र निर्माणका लागि उठाउनुपनेर्  कदमहरु ः
समाजवादी शासन अर्थव्यवस् थाका मूलभूत विशे षताहरु भने का उत्पादकत्व बृद्धि, उत्पादनका साधन स्रो तमाथि स् थानीय जनसमुदाय, उत्पादक र श्रमिक वर्गको  पहु“च र नियन्त्रणको  सुनिश्चितता, खुला र प्रतिस् पर्धी बजारको  विकास एवं पू“जीमा बृद्धि, प्रगतिशील कर प्रणाली, पू“जीको  पुनर्वितरण र स् वतन्त्र सामुदायिक जनसंगठनको  विकास र समृद्ध समावे शी राष्ट्र निर्माण आदि हुन् । ने पालको  प्राकृतिक स्रो त, साधन (जल, जंगल, जमिन) को  दिगो  व्यवस् थापन गर्दा समाजवादी अर्थव्यवस् थाका यिनै  विशे षताहरुलाई आधार माने र गर्नुपर्दछ ।
(क) उत्पादकत्वमा बृद्धि ः ने पालको  प्राकृतिक स्रो त, साधन (जल, जंगल, जमिन) र उद्यो ग कलकारखानाको  उत्पादन र उत्पादकत्व क्षमतामा व्यापक परिमाणमा बृद्धि गर्नुपर्दछ । हाम्रो  आफ्नो  राष्ट्रिय उत्पादकत्वमा बृद्धि नहु“दा ने पालको  अर्थतन्त्र परनिर्भर भएको  छ । हामी सामान्य उत्पादनका लागि पनि अन्य दे शमा निर्भर हुने  गरे का छौ ं । ने पालको  प्राकृतिक स्रो तको  उत्पादन गर्न सक्ने  क्षमता अनुसार उत्पादन गर्न सकिरहे का छै नांै  । ८३ हजार मे गावाट जलविद्युत उत्पादन गनेर्  क्षमता भए पनि भारतबाट विद्युत आपूर्ति गर्नुपनेर्  र अ“ध्यारो मा बस् नुपनेर्  बाध्यता रहे को  छ । ने पालको  माटो को  उर्वराशक्ति ज्यादै  राम्रो  हु“दाहु“दै  पनि विदे शबाट खाद्यान्न सामग्री आयात गर्नु परिरहे को  छ । ने पालको  वन जंगलको  दिगो  व्यवस् थापन गरे र अरबौ ं मूल्यको  जडीबुटी र १५ करो ड भन्दा बढी मूल्यको  काठ उत्पादन गरी १५ लाख भन्दा बढीलाई प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष रो जगारी दिई विदे शमा निर्यात गर्न समे त सकिन्छ । तर वषेर् नि अरबौ ंको  काठ र जडीबुटीबाट बने का औ षधि तथा सामग्रीहरु ने पाल आयात भई राखे का छन् । न्यून संख्यामा स् थापना भएका उद्यो ग, कलकारखानाहरु निजीकरणका नाममा बिक्री हु“दा र राजनीतिक हस् तक्षे प भई व्यवस् थापन लथालिंग हु“दा आज ने पाल हरे क औ द्यो गिक उत्पादनमा परनिर्भर रहन परे को  छ । यस् तो  अवस् थामा अब संघीय, प्रान्तीय र स् थानीय सरकार र सभाले  उपर्युक्त प्रकारको  नीति, कार्यक्रम बनाएर कार्यान्वयन गरी प्राकृतिक स्रो तको  दिगो  व्यवस् थापनस“गै  उत्पादन र उत्पादकत्व क्षमतामा बृद्धि गर्नुपर्दछ । यसै गरी उपयुक्त प्रकारको  पू“जी, प्रविधि र व्यवस् थापनको  माध्यमबाट ने पालको  कलकारखाना र उद्यो गको  उत्पादन क्षमता र उत्पादकत्वमा बृद्धि गर्नुपर्दछ । बन्द उद्यो ग सञ्चालनमा सरकारले  चासो  दिनुका साथै  नया“ र वन जंगलमा आधारित उद्यो ग खो ल्नमा प्रे रित गनेर् खालको  नीति तर्जुमा गर्नुपर्दछ ।
(ख) उत्पादक वर्ग (स् थानीय समुदाय र श्रमिक) को  हकहितको  रक्षा ः
प्राकृतिक साधन, स्रो त र उद्यो ग कलकारखानाहरु उत्पादनका साधन हुन् भन्ने  कुरा माथि नै  चर्चा गरिसकियो  । यी उत्पादनका साधन स्रो त माथि उत्पादक वर्ग (स् थानीय समुदाय र श्रमिक) को  अधिकार र सम्मानजनक सहभागिता भएन भने  उत्पादकत्वमा कदापि बृद्धि हुन सक्दै न । यसका लागि उपयुक्त प्रकारको  प्रविधि, पू“जी, सीप र लगानीको  पनि उत्तिकै  आवश्यकता पर्दछ । त्यसै ले  समाजवाद उन्मुख राष्ट्र निर्माणका लागि जल, जमिन र जंगलमा स् थानीय समुदाय, आदिबासी, जनजाति, दलित र महिला आदिको  सार्वभौ म अधिकारको  ग्यारे न्टी नीतिगत र कानुनीरुपमा गर्नुपर्दछ । ने पालको  सन्दर्भमा सामुदायिक वन उपभो क्ता समूहलाई थप अधिकारसम्पन्न बनाउनुपर्दछ । वनको  दिगो  व्यवस् थापनका लागि स् थानीय सामुदायिक वन उपभो क्ता समूहहरुको  व्यवस् थापकीय क्षमता व्यापकरुपमा सुधार गरी वनको  उत्पादन क्षमता र उत्पादकत्वमा बृद्धि गर्नुपर्दछ । वनको  दिगो  व्यवस् थापनबाट प्राप्त हुने  कच्चा पदार्थलाई उपयुक्त प्रकारको  पू“जी र प्रविधि लगाई वन उद्यम, उद्यो ग र कलकारखाना स् थापना गरे मा वन र वनजन्य उत्पादनमा बृद्धि हुन्छ । यसै गरी प्राकृतिक स्रो तमा निर्भर समुदाय, उद्यो ग, कलकारखानामा काम गनेर्  श्रमिक वर्ग नै  प्रमुख रुपमा उत्पादक वर्ग हुन् । यस उत्पादक वर्गको  हक, हित, अधिकारको  सुनिश्चितता गर्नुपर्दछ र यस वर्गलाई स् वतन्त्ररुपमा संगठित भएर कार्य गनेर्  अवसर प्रदान गर्नुपर्दछ । यसका लागि राज्यले  आवश्यक सहयो ग गर्नुपर्दछ । उत्पादक वर्गलाई राज्यले  प्रे रित गनेर्  खालका कार्यक्रमहरुको  तर्जुमा गर्नुपर्दछ ।
(ग) स् वतन्त्र बजार र पूँजीको  विकास
प्राकृतिक स्रो तको  दिगो  व्यवस् थापन, उद्यो ग कलकारखाना र से वा क्षे त्रबाट भएको  उत्पादनलाई बजारमा स् वतन्त्रतापूर्वक प्रवे श गर्न दिई पू“जीबजारको  विकास हुन दिनुपर्दछ । स् थानीयदे खि राष्ट्रिय उत्पादनको  सुरक्षाका लागि राज्यले  आवश्यक नीति, कार्यक्रम र बजे ट व्यवस् था गरी कार्यान्वयन गर्नुपर्दछ । स् वतन्त्र बजार र पू“जी विकासमा कसै को  पनि एकाधिकार र दादागिरी नचलो स् भनी राज्यले  आवश्यक पर्दा उपयुक्त प्रकारको  हस् तक्षे प गरी स् वतन्त्र बजारलाई सही बाटो मा डो ¥याउनुपर्दछ । बजार र पू“जीको  विकासले  नै  समाजवादी अर्थ व्यवस् थाको  बाटो  तय गनेर्  भएकाले  यसमा विशे ष ध्यान पु¥याएर कार्य गर्नुपर्दछ । राज्यले  लगानीको  सुरक्षाको  ग्यारे न्टी गर्नुपर्दछ । निर्वाधरुपमा लगानी गर्न सक्ने  वातावरण नहु“दासम्म उत्पादनको  बृद्धि सम्भव छै न ।
(घ) प्रगतिशील कर प्रणाली ः
स् वतन्त्र बजार र पू“जीको  विकास स“गस“गै  त्यसबाट हुने  कारो वार र आम्दानीमा प्रगतिशीलढंगले  कर प्रणाली लागु गर्नुपर्दछ । धे रै  कमाइ गनेर् ले  धे रै  कर तिनेर् , थो रै  कमाइ गनेर् ले  थो रै  कर तिनेर्  र कमाइ गर्न नसक्ने  गरिब, विपन्न वर्गले  कर छुट प्राप्त गनेर्  कर प्रणाली नै  प्रगतिशील कर प्रणाली हो  । यस् तो  प्रगतिशील कर प्रणाली लागु गर्दा प्राकृतिक स्रो त साधनका प्रारम्भिक उत्पादक वर्ग (सामुदायिक वन उपभो क्ता समूह, पारिवारिक निजी वन, उत्पादक समूह, किसान, मजदुर, आदिबासी, जनजाति, दलित, महिला र अपांग) समुदायलाई करमा विशे ष छुटको  व्यवस् था गर्नुपर्दछ । औ द्यो गिक उत्पादन र बजारमा बिक्री हु“दा आवश्यकता अनुसारको  कर निर्धारण गरी लागु गर्नुपर्दछ । सबै  क्षे त्रलाई करको  दायराभित्र ल्याई प्रगतिशील कर प्रणाली लागु गर्दा राज्यको  ढुकुटी बृद्धि हुन्छ । करलाई जनताको  रहरको  विषयका रुपमा विकास गर्नुपर्दछ ।
(ङ) पूँजीको  पूर्ण वितरण र राजस् वको  न्यायो चित बाँडफाँड ः
समाजवाद उन्मुख, समृद्ध राष्ट्र निर्माणका लागि आर्जन गरे को  पू“जी र जम्मा भएको  राजस् वलाई स् िथर भएर रहन दिनुहु“दै न । पै सालाई निस् िक्रय रहन नदिई परिचालन गर्नुपर्दछ । पू“जी र राजस् वको  न्यायो चित बा“डफा“ड गर्नुपर्दछ । यस् तो  पू“जी र राजस् वको  बा“डफा“ड गर्दा गरिव, विपन्नको  जीविको पार्जनको  समस् या समाधान गर्न, ज्ये ष्ठ नागरिक, विधवा, शारीरिक अशक्त, बालबालिका आदिका लागि विशे ष भत्ताको  व्यवस् था गर्नुपर्दछ । यसै गरी पछाडि पारिएको  दुर्गम र अन्य क्षे त्रमा विशे ष बजे ट र कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्दछ । उनीहरुलाई आत्मनिर्भर बनाउनका लागि विशे ष कार्यक्रमसमे त सञ्चालन गर्नुपर्दछ । न्यायो चित ढंगले  प“ूजी र राजस् वको  बा“डफा“ड नै  समाजवादी अर्थव्यवस् था निर्माणको  अकोर्  व्यवस् था हो  । यसो  भएमा मात्र सामाजिक न्यायको  सुनिश्चितता हुन्छ ।
३. स् वतन्त्र, आत्मनिर्भर र समृद्ध राष्ट्र निर्माण ः
समाजवाद उन्मुख राष्ट्र निर्माण गनेर्  भने को  ने पालका सबै खाले  विद्यमान चुनौ ती र समस् याहरुलाई समाधान गर्दै  नया“ सम्भावनासहितको  स् वतन्त्र, आत्मनिर्भर, समुन्नत र समृद्ध राष्ट्र निर्माण गनेर्  हो  । यसको  लागि राज्यका सबै  अंगहरु समाजका सबै  पक्षहरु आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक क्षे त्र एवं स् थानीय प्रदे श र संघीय सरकार तथा संसदले  समाजवादी अर्थव्यवस् थाका आधारभूत सिद्धान्त र विशे षतालाई परिपालना गर्दै  ने पाली विशे षताको  समाजवाद निर्माण गर्नुपर्दछ । चौ तर्फी दिगो  विकास र समाजवाद उन्मुख शासन र अर्थव्यवस् थाले  ने पालको  नयॉ“ संविधान कार्यान्वयन गर्दै  स् वतन्त्र, आत्मनिर्भर र समृद्ध समावे शी राष्ट्र निर्माणमा मद्दत पु¥याउ“छ । यही नै  हाम्रो  गन्तव्यको  यात्रा हो  ।
(ले खक तुलसीपुर उपमहानगरपालिकाका नगर प्रमुख हुनुहुन्छ)

Loading...

About nayayougbodh.com.np

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

Scroll To Top